Inne
Artykuł
Wojtek Żuchowski, Sobota, 6 grudnia 2008, 17:58

Styl

Dobór stylu do charakteru tekstu nie jest łatwy. Wychowujemy się w różnym otoczeniu, słuchamy dziennikarzy i polityków, którzy przesadnie (i nieudolnie) starają się mówić elegancko, czytamy urzędowe pisma, instrukcje, specyfikacje, a z drugiej strony – fora internetowe i artykuły pisane „forumowym” językiem.

Teksty techniczne są różne. Dokument homologacyjny telefonu to nie to samo co mniej lub bardziej barwna recenzja karty graficznej. W pierwszym mniej będą raziły formy oficjalne, urzędowe (co nie znaczy, że ich użycie jest wskazane), chociaż wiele podniosłych albo literackich może razić dużo bardziej. W drugim trzeba bardziej uważać, bo wszystko, co nie należy do języka codziennego (co nie znaczy: potocznego), zabrzmi pretensjonalnie, manierycznie.

Przyjrzyjmy się najpierw słowu posiadać. Wyraz ten tradycyjnie oznacza prawo własności, możemy też literacko powiedzieć posiąść kobietę albo wiedzę. Użycie tego słowa jako synonimu mieć w połączeniu z podmiotem nieżywotnym (jak komputer), nazwami rzeczy drobnych lub cech (krzywy nos, pierścionek na palcu) albo rzeczownikami abstrakcyjnymi (zalety, wymiary, uroda)jest określane, na przykład w nowym Słowniku poprawnej polszczyzny PWN z 2004 roku, jako niepoprawne. W Słowniku poprawnej polszczyzny PWN z 1973 roku czytamy o takich połączeniach: „Wyraz często nadużywany w stylu przesadnie urzędowym zamiast: mieć, razi zwłaszcza w połączeniu z nazwami rzeczy drobnych, z rzeczownikami abstrakcyjnymi oraz przy podmiocie nieżywotnym”. Jednak nowy Uniwersalny słownik języka polskiego PWN notuje znaczenie «mieć coś jako część składową, być w coś wyposażonym». Oczywiście poza nielicznym kontekstami słowo to chyba zawsze będzie razić – jeśli nie jako niepoprawne, to jako manieryczne.

Tak więc karta graficzna ma duży radiator, obudowa ma jakieś wymiary, a macierze RAID mają wiele zalet.

Inne najbardziej popularne formy urzędowe to: ulegać czemuś, w chwili obecnej i w dniu dzisiejszym (wczorajszym). (Niektóre są po prostu urzędowe, inne, jak: ulec poprawie, na chwilę obecną, na dzień dzisiejszy, mają dodatkowo status niepoprawnych). Tak więc pretensjonalnie brzmi zdanie W dniu dzisiejszym zmianie uległy ceny procesorów Core 2 Duo i w chwili obecnej wynoszą zamiast prostego Dziś zmieniły się ceny procesorów Core 2 Duo i obecnie wynoszą. Szczególnie urzędowy charakter ma forma odnośnie do (bez do to rusycyzm), lepiej zamiast niej używać form: co do, w odniesieniu do, jeśli chodzi o. (Według Uniwersalnego słownika języka polskiego PWN forma ta ma zastosowanie „tylko w wyrażeniu urzędowym”). Inna częsta i niezalecana w nieoficjalnych kontekstach forma to z uwagi na zamiast neutralnej ze względu na, należy też unikać nadużywania słowa fakt zamiast to (np: fakt, że, lepiej: to, że). Urzędowy charakter mają też takie słowa jak wykaz, więc raczej powiemy: lista funkcji.

W tekstach technicznych powszechnie nadużywa się też wyrazów o literackim, często wręcz podniosłym charakterze, a także słów już przestarzałych. Taki tekst nie wygląda przez to poważniej! Razi na przykład połączenie „Ta karta to prawdziwy »killer«, albowiem”, podobnie łączenie książkowego bowiem z emotikonami. (Uwaga: słowo to, podobnie jak zaś, stawiamy na dalszym miejscu po przecinku!)

Takie podniosłe, manieryczne w codziennym języku lub tekście prasowym formy (czasem dodatkowo przestarzałe) to obok albowiem m.in.: acz, aczkolwiek, jako że, wszak, wszakże (znaczenie przecież jest przestarzałe), tudzież (synonim i, oraz), dokonać (wyboru opcji, zmiany napięcia, operacji). Na przykład w nowym Słowniku poprawnej polszczyzny PWN czytamy o wszakże: „Używanie spójnika wszakże poza tekstami stylizowanymi, np. w tekstach dziennikarskich i publicystycznych, jest pretensjonalne”, podobnie jest w przypadku pozostałych, które wymieniłem. Za pretensjonalne autorzy tego słownika uważają też użycie słowa w innym celu niż uniknięcie powtórzenia neutralnego że oraz słowa gdyż w wypowiedzi potocznej. (Ta opinia jest dość powszechna, bardzo wiele osób „po trzecim »iż« odkłada książkę na półkę”).

Tak więc w tekście o technicznym charakterze, zwłaszcza popularnym, użyjemy słów: bo, ponieważ, choć, chociaż, jednak, przecież, ale itp. Napiszemy też: wykonać operację, zmienić napięcie, wybrać opcję. Lepiej też unikać w takim tekście skróconych form zaimków, jak: swe, doń, zeń.

Bardzo modna w tekstach informatycznych jest rozpoczynająca zdanie konstrukcja Aby tego dokonać, którą należy zastąpić prostym Aby to zrobić lub W tym celu. (Uwaga, piszemy: Aby to zrobić, należy, nie: konieczne jest!)

Razi również nadużywanie takich słów jak dysponować. Zasilacz ma jakąś moc, a nie dysponuje mocą.

Niedopuszczalne poza luźnymi rozmowami są takie słowa, jak: zahardkorowany, upgrade'ować, zakomentować i wykomentować, POST-owanie.

Inny problem to personifikacja urządzeń i programów. Program może coś stwierdzić, wykryć, określić, bo to tylko zera i jedynki, ale nie może niczego sobie uświadomić ani zobaczyć. Jeśli ktoś bardzo chce, może użyć cudzysłowu.

Ocena artykułu:
Ocen: 48
Zaloguj się, by móc oceniać
Artykuły spokrewnione
Facebook
Ostatnio komentowane