Olympus E-PL1 – następna wersja PEN-a

Tryby działania

Tutaj nie ma niczego zaskakującego. Można wybierać pomiędzy trybem ręcznym, preselekcją czasu lub przysłony, programem i pełną automatyką. Są też tryby: wideo, artystyczny oraz predefiniowane sceny. Podobnie jak w kompaktach albo lustrzankach kierowanych do mniej wymagających użytkowników, programy „artystyczne” nie rzucają na kolana. Bezpieczniej jest z nich zrezygnować, zostawiając modyfikacje obrazów na później. Wygodniej, szybciej i ciekawiej można przekształcić obraz dowolnym programem do obróbki fotografii. No chyba że komuś zależy na natychmiastowym wydrukowaniu zdjęć z aparatu, z pominięciem komputera.

Dostęp do opcji w rodzaju fotografii panoramicznej, otwarcia migawki na B i wielu innych zależy od wybranego trybu działania aparatu. Początkowo może to być nieco zaskakujące, ale po tygodniu intensywnej eksploatacji można dobrze poznać wszystkie możliwości i ograniczenia PEN-a.

Format plików

PEN zapisuje zdjęcia w formacie RAW albo JPEG. W drugim przypadku możliwe jest wybranie różnych rozmiarów obrazka (Large, Middle, Small) i stopnia kompresji (Super Fine, Fine, Normal, Basic) – albo formatu RAW. Dostępne rozmiary plików, wyrażone w pikselach, są następujące: 4032×3024, 3200×2400, 2560×1920, 1600×1200, 1280×960, 1024×768, 640×480. Aparat można również skonfigurować tak, aby zdjęcie zapisywał podwójnie: jako plik .jpg oraz .raw, co jednak wydatnie wydłuża czas zapisu na karcie i zmniejsza liczbę zdjęć, które można upakować na nośniku.

Zapisując zdjęcia w formacie JPEG, można wybrać współczynnik proporcji obrazu: 4:3, 16:9, 3:2 albo 6:6. W formacie RAW zawsze jest zapisywane pełne odwzorowanie matrycy, informacja o wybranych proporcjach jest dodawana do pliku.

Karta pamięci o pojemności 1 GB wystarcza do zapisania 103 zdjęć LSF (Large, Super Fine, 4032×3024) albo 56 w formacie RAW (4032×3024). Zdjęć SN 1280×960 można zapisać aż 2950. Zapis plików RAW jest na tyle powolny, że warto, podobnie jak w przypadku nagrywania wideo, kupić szybką kartę SD albo SDHC.

Autofocus

Dostępne są dwie opcje systemu nastawiania ostrości: ręczne wybranie jednego z 11 pól pomiarowych ostrości albo jego automatyczny wybór. Można również skorzystać z opcji wykrywania twarzy; wtedy aparat stara się tak dopasować ustawienia, aby wszystkie twarze widoczne na zdjęciu znalazły się w zakresie ostrości.

Do dyspozycji jest pięć trybów automatycznego ustawiania ostrości: S-AF (jednorazowe ustawienie ostrości), C-AF (ciągłe ustawianie ostrości obiektów w ruchu), MF (ustawienia ręczne), S-AF+MF (jednokrotne ustawienie automatyczne z możliwością wprowadzenia korekty ręcznie), C-AF+TR (śledzenie). Jest z czego wybierać i jest się czego uczyć. Niestety, autofocus „pudełkowego” obiektywu nie należy do najszybszych. Fotografowanie szybko poruszających się obiektów z niewielkiej odległości wymaga nabrania wprawy w komponowaniu sceny „na wyczucie”.

Następna przywara autofocusu to problemy z ustawieniem ostrości, jeśli scena jest ciemna albo fotografowany motyw ma duże, jednorodne kolorystycznie powierzchnie, bez faktury, na przykład zachmurzone niebo. Podobne problemy mają wszystkie aparaty, ale odnieśliśmy wrażenie, że autofocus PEN-a poddaje się zbyt łatwo.

W trosce o jakość zdjęć robionych bez statywu przy długich czasach ekspozycji można uruchomić stabilizator obrazu w jednej z trzech opcji: redukcja drgań pionowych, redukcja drgań poziomych, tryb automatyczny.

Pomiar światła

Do wyboru jest pomiar ESP, centralny ważony, punktowy, punktowy świateł, punktowy cieni. Różnice w sposobie dobierania parametrów ekspozycji widać na zdjęciach poniżej:

Pomiar ESP

Pomiar centralny ważony

Pomiar punktowy

Pomiar punktowy świateł

Pomiar punktowy cieni

Można się wspomagać wyświetleniem histogramu wskazującego liczbę punktów, w których oświetlenie jest zbyt duże lub zbyt małe. Można również zabarwić na czerwono i niebiesko fragmenty obrazu, które będą, odpowiednio, prześwietlone lub niedoświetlone.

Warunki ekspozycji zmierzone przez aparat można skorygować o +/– 3 EV. W takim samym zakresie można skorygować ekspozycję z użyciem lampy błyskowej: wbudowanej albo zewnętrznej, przystosowanej do tego modelu.

Balans bieli

W zależności od okoliczności można skorzystać z kilku predefiniowanych ustawień odpowiadających oświetleniu światłem słonecznym, jarzeniowym, żarowym, błyskowym itp. Można również zdać się całkowicie na automatykę aparatu albo wręcz przeciwnie: ustalić balans bieli, włączając specjalny tryb kalibracji i fotografując białą lub szarą kartkę papieru w zastanym oświetleniu. Ta opcja jest bardzo przydatna, zwłaszcza jeśli fotografujemy w świetle sztucznym, pochodzącym od reflektorów scenicznych, reklam itp. Można również włączyć bracketing balansu bieli, ale o tym za chwilę.

Czas i przysłona

W zależności od wybranego trybu działania albo programu mogą być dostępne różne zakresy regulacji czasu otwarcia migawki. W trybie ręcznym można ustawić wartości w pełnym zakresie od B do 1/2000 s. Gradacja czasów i przysłon jest następująca:

Zastrzeżenie budzi realizacja naświetlania BULB. Ekspozycja trwa tak długo, jak długo wciśnięty jest spust migawki. Nie ma żadnego sposobu, żeby zablokować spust na dłuższy czas i swobodnie odejść od aparatu. Szkoda, bo zastosowanie kombinacji dwóch przycisków do włączenia ekspozycji „do odwołania” uwolniłoby fotografującego od konieczności trzymania przycisku i tym samym zmniejszyłoby ryzyko poruszenia aparatu.

Można mieć również wątpliwości, czy minimalny czas ekspozycji 1/2000 s wystarczy zawsze i w każdych warunkach. Jeśli zajdzie potrzeba wykonania zdjęcia przy małej przysłonie w słoneczny dzień, może być ciężko. 

Bracketing

Są możliwe następujące tryby bracketingu: ekspozycji, balansu bieli, błysku, czułości matrycy. Można ustalić zmianę ekspozycji warunków ekspozycji z krokiem 0,3, 0,7 albo 1 EV. Zdjęcia są wykonywane w sekwencji: pierwsze naświetlenie według zmierzonych wartości, drugie z dodaną poprawką, trzecie z odjętą poprawką. Bracketing ekspozycji dla programu P wygląda tak:

Ekspozycja według pomiaru

Ekspozycja –1 EV

Ekspozycja +1 EV

Dla bracketingu balansu bieli można ustalić poprawkę: dwa, cztery lub sześć kroków na osi pomarańczowy – niebieski i zielony – purpurowy. Aparat wykonuje jedno ujęcie, a następnie zapisuje na karcie kilka plików z odpowiednio zmodyfikowanym balansem bieli. Procedura trwa stosunkowo długo, nawet do około 30 s, dlatego nie ma sensu stosowanie tej opcji do zdjęć wykonywanych seryjnie. Pożytek z bracketingu balansu bieli jest największy wtedy, gdy zdjęcie ma być drukowane wprost z karty, bez obróbki programem graficznym. W przeciwnym razie szkoda czasu na wielokrotne przetwarzanie tego samego zdjęcia przez aparat.

W wyniku ustawienia poprawki bracketingu balansu bieli na sześć kroków dla każdej z osi otrzymujemy serię zdjęć, z których pierwsze jest wykonane zgodnie z balansem bieli ustawionym w opcjach, a każde następne zostało przetworzone przez PEN-a.

Bracketing jest bardzo pożyteczną funkcją, ale w przypadku PEN-a ma sens jedynie podczas fotografowania scen statycznych albo wolno poruszających się obiektów. Jeśli fotografowana scena jest dynamiczna i w kadrze znajduje się szybko poruszający się obiekt, to przy prędkości fotografowania rzędu 3 kl./s dostajemy trzy zupełnie różne zdjęcia: są nie tylko inaczej naświetlone, ale i odmiennie skomponowane.

Inne opcje

PEN może wykonywać zdjęcia seryjne z prędkością do 3 kl./s. Dostępna jest również wielokrotna ekspozycja i oczywiście samowyzwalacz, o opóźnieniu 12 i 3 s.

O ograniczeniach wynikających z zastosowania stosunkowo małej prędkości powtarzania ekspozycji pisaliśmy, omawiając bracketing. Tutaj wypada jeszcze dodać, że brak możliwości zdalnego wyzwolenia migawki w sprzęcie aspirującym do klasy zaawansowanej jest może niewielkim, ale wymagającym podkreślenia mankamentem.