OC School, czyli szkoła podkręcania. Część 1. – karty graficzne

Kultura pracy

Zajmijmy się teraz jedną z najważniejszych cech karty graficznej, dla niektórych ważniejszą od wydajności: „kulturą” działania. Tym pojęciem określa się głośność oraz to, jak szybko i jak bardzo zmienia się ona przy przechodzeniu ze spoczynku do obciążenia.

Jeśli zgodnie z naszą poradą monitorowałeś działanie swojej karty podczas testów stabilności i wydajności w trakcie podkręcania, to wszystkie potrzebne dane masz pod ręką. Spójrzmy na zrzut ekranu z fabrycznie ustawionego Radeona HD 6950 (duża wersja znajduje się na stronie 7):

Podczas przebiegu 3DMarka 11 maksymalna temperatura GPU wyniosła 59°C, a prędkość obrotowa wentylatorów cały czas była utrzymywana na poziomie 13% maksymalnej. Schładzacz DirectCU II ASUS-a jest bardzo efektywny: 59 stopni to bardzo mało, jak na procesor graficzny, a karta przy takiej prędkości wentylatorów jest w obudowie zupełnie niesłyszalna. Nie chcesz, żeby ta cisza została zakłócona po podkręceniu, prawda? Spójrzmy, co się dzieje po odblokowaniu, poniesieniu napięcia i podkręceniu karty:

Maksymalna temperatura wzrosła do 75°C, a wentylatory rozpędziły się do 29% swojej prędkości maksymalnej. Odgłosu karty graficznej wciąż nie dało się wyłowić uchem. DirectCU II nie daje nam powodu do ręcznego zarządzania prędkością wentylatorów, ale samą zasadę możemy wyjaśnić.

Najczęstszym mankamentem fabrycznych schładzaczy jest zbyt wczesne rozpędzanie wentylatorów. Niejedna karta ledwo przekroczy temperaturę 50°C, a już zaczyna nadmiernie szumieć. Tymczasem – wbrew krążącym w internecie przesądom – temperatura poniżej 90°C to dla procesora graficznego luksusowe warunki. GPU są projektowane tak, żeby znosić takie gorąco. W okolicach 90°C można zacząć się nim przejmować, a najlepszym sposobem jest ustawienie własnych reguł sterowania prędkością wentylatorów. W przypadku kart Nvidii trzeba do tego użyć oprogramowania dostarczonego przez producenta, w naszym przypadku był to SmartDoctor:

Można ustawić ręcznie stałą prędkość (nie polecamy, chyba że chcesz ustawić 100% i znasz sposób na zagłuszenie takiego wycia), ale najbardziej przydatna jest funkcja o dumnej nazwie SmartCooling. Czterema suwakami ustawiamy progi temperatury, po których przekroczeniu wentylatory rozpędzą się do następnego progu prędkości. Niestety, nie da się przypisać do każdego progu prędkości obrotowej.

Można też skorzystać z innego oprogramowania; najwygodniejszy będzie Afterburner. W ustawieniach znajdziesz wykres, na którym można narysować krzywą łamaną określającą prędkość wentylatora w zależności od temperatury GPU.

Profil na powyższym zrzucie ekranu jest przykładem, jak tego nie robić. Nie ma potrzeby przyspieszania wentylatora już od 30°C, zresztą w domowych warunkach mała jest szansa na to, że GPU osiągnie niższą temperaturę. Profil trzeba dostosować do modelu schładzacza, a dane z monitoringu GPU-Z mają Ci w tym pomóc. Jeśli zaobserwujesz, że głośność staje się uciążliwa powyżej 65% maksymalnej prędkości, to ustal krzywą tak, żeby poniżej 90°C nie występowała większa prędkość. Koniecznie zostaw ostatni odcinek krzywej, 100% prędkości powyżej 90°C. Jeśli łagodny profil będzie niewystarczający i karta rozgrzeje się powyżej 90°C, to ten odcinek uratuje ją przed przegrzaniem i będziesz mógł zmienić swoje ustawienia. Osiągnięcie równowagi między ciszą a wydajnością wymaga trochę eksperymentowania, ale jeśli cenisz swoje uszy, to na pewno stwierdzisz, że warto.

Podobną krzywą można wprowadzić we wspomnianym na poprzedniej stronie Radeon Bios Editorze i zapisać ją w pamięci karty, ale trzeba liczyć się z tym, że po zmianie obudowy lub temperatury otoczenia albo wystąpieniu innych czynników ustawiony profil może okazać się niewystarczający.

Jak powiedzieliśmy, temperatura poniżej 90°C jest dla GPU całkowicie normalna, ale nie można zapominać o tym, co radziliśmy na stronie 3 w kwestii chłodzenia. GPU nie jest jedynym elementem karty, który wydziela ciepło. Zależnie od konstrukcji schładzacza wysoka temperatura GPU może oznaczać różne rzeczy, na przykład to, że tranzystory mocy w układzie zasilania są jeszcze cieplejsze. Takie elementy również są projektowane tak, aby znosić wysoką temperaturę, czasem nawet powyżej 110°C, ale jeśli GPU jest gorący przez dłuższy czas, to koniecznie sprawdź inne podzespoły karty.