Techniki informatyczne w szachach

Gra w szachy, trening i sposób kibicowania najbardziej zmieniły się w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Dzisiaj nawet domowe pecety mogą obliczać miliony pozycji na sekundę. Oprogramowanie szachowe jest powszechnie dostępne i już całkiem „inteligentne”, choć pod wieloma względami ludzkiego mózgu wciąż nie zastąpi. Internet pozwala grać w hotelowym pokoju w Tokio z naukowcem z bazy na Antarktydzie, i to w czasie rzeczywistym, albo śledzić, jak najbardziej na żywo, cudze partie (w programie lub na stronie internetowej).

Postaram się możliwie przystępnie pokazać zastosowanie komputerów w szachach. Będzie trochę historii, przedstawię różne rodzaje oprogramowania szachowego i możliwości gry w sieci, wyjaśnię sposób działania silników (łącznie z przykładami ich słabych stron), nie zabraknie też skandali związanych z komputerowym albo... ludzkim wspomaganiem.

Artykuł jest skierowany przede wszystkim do Czytelników zainteresowanych wykorzystaniem technik informatycznych w różnych dziedzinach, nie do szachistów chcących skuteczniej ich użyć w swoim treningu, choć pewnie okaże się przydatny wielu niedzielnym graczom. Nie znajdziecie w nim szczegółowych instrukcji, jak korzystać ze statystyk szachowej bazy danych albo ustawić parametry silnika do gry z innym silnikiem, nie będzie też zbyt wiele o programowaniu silnika albo szczegółach protokołów serwerów do gry w szachy.

Niektóre rozdziały wymagają znajomości reguł gry i zasad ustalania wyniku. Wprawdzie jest to wiedza łatwo dostępna w internecie, choćby na stronach Wikipedii, to jednak postanowiłem omówić podstawy (ostatni rozdział). Nie tylko przedstawiłem możliwie zwięźle zasady wykonywania posunięć i cel partii szachowej, ale także opisałem mniej znane zasady kończenia partii (niekiedy należące nie tyle do reguł gry, co do regulaminu zawodów), co też jest niezbędne do pełnego zrozumienia rozdziału o słabych stronach silników. W artykule znalazł się także opis notacji szachowej, zarówno podstawowej, jak też w postaci zrozumiałej dla oprogramowania, i słowniczek wybranych pojęć, których nawet osoby umiejące grać w szachy (znające zasady gry) nie muszą znać lub rozróżniać.

Rozdziały poświęcone działaniu silników to przede wszystkim efekt kilku lat kibicowania z włączonym silnikiem oraz treningu. Czasem podpierałem się analizami z raportów na stronie firmy ChessBase, w jednym miejscu skorzystałem ze strony Gamedev.net. Korzystałem też ze stron producentów sprzętu i silników oraz wywiadów z ich programistami. W przypadku historii starszej niż ostatnia dekada korzystałem m.in. ze stron: Computerhistory.org, Chessbase.com i Wikipedii.

Diagramy zamieszczone w artykule zostały wykonane w programach Fritz i ChessBase Light firmy ChessBase, z wyjątkiem tych we wprowadzeniu do reguł gry, które ze względu na możliwość ustawiania nieprawidłowych pozycji powstały przy użyciu skryptu forum „Magazynu Szachista” (za zgodą administratora forum, za co serdecznie dziękuję).