Portal - kopciuszek, który okazał się być księżniczką

Starając się uchwycić, co właściwie czyni Portal grą Wielką, wypada zauważyć, iż jest to jeden z owych nielicznych przypadków, gdzie wszystkie, ale to absolutnie wszystkie elementy pasują do siebie, składając się na jedną, spójną całość. W Portalu nie ma szczelin, słabszych elementów czy śladów kompromisu. Portal wydaje się być - i jest - doskonały. Nawet czas gry, tak bardzo krótki, tak krytykowany, pozwala jakby na jednym oddechu, w jednej niemalże chwili doznać wszystko to, co gra oferuje. Powstaną później następne tytuły oparte na „technologii" portali. Być może nawet z GLaDOS (a nawet obowiązkowo z GLaDOS). Zapewne w formie rozbudowanych, długich przygód, epizodów. Ale warto pamiętać, iż nie da się dwa razy wejść do tej samej rzeki. Inne gry będą dłuższe - i to właśnie będzie ich niedoskonałość. Portal bowiem był pierwszy, był zaskakujący, był krótki, był - jest - monolitem zabawy.

Idea Portalu, czyli same portale, jest zaiste prosta. Dodają one czwarty wymiar do trójwymiarowego świata gry. Portal jest połączeniem dwóch dowolnych punktów na mapie. Punkty połączenia możemy samodzielnie wybrać za pomocą narzędzia, czy może lepiej "działka" do tworzenia portali. Portale dają się postawić tylko na odpowiednim podłożu „portalonośnym". Portale dają się wykorzystać na kilka sposobów, zatem wpadnięcie na właściwy przesądza zwykle o rozwiązaniu sprawy. Portale są dynamiczne w działaniu, to znaczy można wykorzystać je, dla przykładu, do nabrania pędu, co pozwala, dalej przykładowo, skoczyć lub przenieść się na znaczne odległości. Ten element wymaga już sporej wyobraźni przestrzennej. Trzeba pamiętać, iż „poziomem gruntu", czyli pionem. jest dla portalu płaszczyzna wyjściowa - wychodząc z portalu postawionego na suficie, wchodzimy nań jak na „podłogę" i zaraz oczywiście podlegamy sile grawitacji spadając. Owe dynamiczne zmiany „poziomu odniesienia" bywają szczególnie mylące, zwłaszcza iż wymagane jest czasem stawianie portali w locie - spadając w dół, możemy postawić w locie portal i wpaść do niego, by nabrać jeszcze większej prędkości.

Przez portale przechodzi nie tylko nasza skromna postać, ale i inne przedmioty. Akurat w grze Portal głównie chodzi o Kostki i Kule Energii, bowiem uruchamiają one Przełączniki (co jest częścią zagadek logicznych). Oczywiście można rzecz całą wykorzystać szerzej, zapewne tak się stanie w następnych grach wykorzystujących portale. Konsekwencją przechodzenia przedmiotów przez portale jest metoda rozprawiania się z wrogim elementem. Portal, choć jest grą właściwie logiczną, rodzajem puzzla, nie stroni od... jak to powiedzieć, Zagrożeń Życia. Wieżyczki Automatyczne mają zwyczaj strzelać, kiedy nas tylko zobaczą. Unieszkodliwić je można albo poprzez wywołanie portalu pod nimi, a w konsekwencji odesłanie ich tam, gdzie znajduje się drugi koniec tunelu portalowego, albo też stawiając portal za nimi i wywrócenie delikatnego ciałka działka, tudzież ostatecznie przez przestawienie go przodem do ściany. Zagrożenie Życia brzmi poważanie i jest poważne, bowiem zginąć można właśnie od działek, od spotkania się z Kulą Energii lub wpadnięcia do Kwasu (który to czasem zalega dno danego pomieszczenia). W tym sensie, choć Portal nie jest przecież klasyczną grą FPP, nawiązuje do rozwiązań znanych z tego gatunku. Co ma tę niebagatelną zaletę, iż gracz dobrze znający Half-Life czy Half-Life 2 poczuje się jak w domu. I tym większą przyjemność sprawi mu odkrywanie różnic. Bo przecież Portal nie jest zwykłą grą, ale właśnie odkrycie tego faktu stanowi istotną część przyjemności czerpanej z gry.