ATI CrossFire Xpress 3200 - stworzony dla entuzjastów

Pierwsze chipsety, które pozwoliły na współpracę pary kart graficznych, nForce4 SLI i Radeon Xpress 200 CrossFire, udostępniały dwa porty PCI Express x16, które po obsadzeniu akceleratorów w obu slotach pracowały w trybie x8. Było to spowodowane niedostateczną ilością obsługiwanych przez chipset linii sygnałowych PCI Express. Pierwszym producentem, który wprowadził na rynek układ pozwalający na pracę obu kart graficznych w trybie x16 była NVIDIA, a chipset nazwano nForce4 SLI X16. Niezbędną dla tego typu rozwiązania liczbę linii PCI Express uzyskano przez umieszczenie na płycie głównej kolejnego układu. Nowemu chipsetowi NVIDII przyjrzeliśmy się w listopadzie, jednakże wyniki testów w żaden sposób nie usprawiedliwiały wysokiej ceny tego rozwiązania – różnice przemawiające na korzyść nForce4 SLI X16 wynosiły średnio 1%. O wiele lepszym wyjściem dla graczy (z ekonomicznego punktu widzenia) był zakup płyty głównej ze starszą wersją chipsetu, nForce4 SLI. NVIDIA twierdzi, że dopiero przyszłe gry będą w stanie skorzystać z dodatkowej przepustowości.

CrossFire Xpress 3200

Najnowszy chipset ATI jest przeznaczony dla procesorów AMD (Socket 939 i już niedługo także Socket AM2) i udostępnia podwójne połączenie x16 dla kart graficznych. Chipset składa się z dwóch układów i na rynku będzie dostępny w trzech konfiguracjach. Mostek północny to we wszystkich trzech wariantach układ RD580, który pozwala na pracę dwóch kart graficznych w trybie CrossFire z pełną przepustowością x16. Nazwa kodowa RD580 to Skeletor – skojarzenia z serialem animowanym He-Man są tutaj jak najbardziej na miejscu ;-). W przeciwieństwie do nForce4 SLI X16, ten pojedynczy mostek radzi sobie z obsługą wszystkich linii sygnałowych PCI Express. Przypomnijmy, że w przypadku chipsetu NVIDII każdy z dwóch obecnych na płycie układów udostępnia po 16 linii dla każdego z portów kart graficznych. Według ATI, takie rozbicie chipsetu na dwie części jest właśnie przyczyną praktycznie zerowego przyrostu wydajności w dzisiejszych grach. Teoretyczna prędkość połączenia pomiędzy mostkiem północnym a południowym w chipsecie nForce4 SLI X16 wynosi 8 GB/s (1 GHz szyna HT o 16-bitowej szerokości), lecz ATI twierdzi, że rzeczywista zmierzona prędkość przesyłu danych pomiędzy dwoma mostkami wynosi zaledwie 1,5 GB/s (750 MB/s w każdym kierunku), co stanowi około 20% wymaganej przepustowości do osiągnięcia pełnej wydajności PCI Express x16 (4 GB/s w jedną stronę). To właśnie przyczyna sytuacji, gdzie nForce4 SLI X16 przegrywa z nForce4 SLI. Ponadto, 1,5 GB/s musi być współdzielone z gigabitową kartą sieciową, napędami SATA i innymi urządzeniami, które są połączone z mostkiem południowym.

Analizując powyższy diagram widzimy, że o ile dane z jednej karty trafią do mostka północnego i później do procesora, o tyle przetworzone dane z drugiej karty najpierw trafiają do mostka południowego, następnie do mostka północnego, który dopiero wtedy przesyła je do CPU. Taka "pośrednia" komunikacja - według ATI - powoduje opóźnienia i bezpośrednio wpływa na fakt, że w obecnych grach nie widzimy raczej przewagi wydajnościowej chipsetu nForce4 SLI X16 nad "starym" nForce4 SLI (z nielicznymi wyjątkami). ATI swoje rozwiązanie nazywa "prawdziwym 2x16", a rozwiązanie konkurencji - "pseudo 2x16".

Chipset ATI zapewnia natomiast pełne połączenie x16 dla każdej z kart, co przedstawiono na powyższej ilustracji. Teoretycznie nowy produkt ATI powinien pozwolić na uzyskanie zauważalnego wzrostu wydajności w konfiguracji CrossFire.

Produkcja „Szkieletora” od pierwszych projektów zajęła 8 miesięcy. Jest to najmniejszy obecny na rynku mostek północny – jego powierzchnia wynosi zaledwie 39 mm² (22 miliony tranzystorów). Produkowany jest w procesie 0,11 mikrona w fabrykach TSMC. Tutaj warto również zwrócić uwagę na niski pobór mocy chipu – 8 W. nForce4 SLI X16 do poprawnej pracy potrzebuje natomiast aż 22 W. Niski pobór mocy spowodował, że RD580 nie wymaga aktywnego chłodzenia, w zupełności zadowalając się nawet niewielkim radiatorem.

W towarzystwie RD580 na płytach głównych pojawi się dobrze znany mostek południowy SB450. Niektórzy producenci zdecydują się jednak wykorzystać układ ULI M1575, jako że ten chip pozwala uzyskać lepsze prędkości pracy kontrolera USB 2.0. Mimo niskiej wydajności USB, nawet przyszli nabywcy płyt z mostkiem SB450 nie powinni mieć powodów do zmartwień, ponieważ wydajność na poziomie 15 MB/s w zupełności wystarczy, by w kilka sekund zapełnić pendrive czy odtwarzacz MP3. Jedynie te osoby, które podłączają do portów USB np. zewnętrzne dyski twarde powinny raczej omijać modele z mostkiem południowym ATI. Na szczęście chip ULI jest pozbawiony tego typu wad, a większość producentów zdecydowała się właśnie na to rozwiązanie (ASUS, ABIT czy DFI). W połowie tego roku zadebiutuje również mostek SB600, o którym jak na razie niewiele wiadomo.

Rodzina chipsetów dla procesorów AMD

Obecnie w ofercie ATI dla procesorów AMD znajdują się trzy chipsety. Najbardziej wymagające osoby z pewnością zdecydują się na zakup jednej z płyt opartych o nowy chipset CrossFire Xpress 3200. Dla mniej zamożnych użytkowników, którym w zupełności wystarcza przepustowość x8 w trybie CrossFire, adresowany jest dobrze znany chipset Radeon Xpress 200 CrossFire (RD480). Natomiast dla tych, którzy nie planują wyposażać swojego peceta w dwie karty graficzne, a grać zamierzają jedynie od czasu do czasu przeznaczono chipset Radeon Xpress 200 (w nowej wersji, RS482).