Karty dźwiękowe i zintegrowane układy audio bez tajemnic

ASUS Xonar D2 - sprzęt

ASUS jest kolejnym graczem na arenie kart dźwiękowych. Nie tak nowym, jak mogłoby się większości z Was wydawać. Firma ma bowiem pewne doświadczenie w tej materii. Na początku drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku ten znany producent wielu typów podzespołów komputerowych wprowadził na rynek karty PCI AV868, łączące funkcje wyświetlania obrazu i generowania dźwięku. Na kartach tych instalowano układy graficzne S3 Vision 868 (jedne z pierwszych, wspomagających wyświetlanie filmów) oraz dźwiękowe Creative Sound Blaster 16 Vibra. W tamtym czasie rynek najwyraźniej nie był przygotowany na rozwiązania dwa-w-jednym, gdyż zarówno ASUS, jak i kilku innych producentów - np. Diamond z kartami Edge 3D 2120 (grafika ST Micro SGT2000), czy Edge 3D 3240 (identyczna grafika NVIDIA NV1) + Analog Devices AD1845 w obu przypadkach - oferujących tego typu konstrukcje nie zbili na nich kokosów, a cała idea kart Audio/Video poległa.

Zapowiadane i szumnie promowane, nowe karty Xonar po wielu miesiącach wyczekiwania wreszcie ujrzały światło dzienne. Nowa linia produktów jest skierowana przede wszystkim do audiofilów, miłośników muzyki, filmów, gier i... piractwa. Karty Xonar udostępniają jednostkę APU (Audio Processing Unit), której nazwę jako pierwsza rynkowo wykorzystała na początku obecnego wieku NVIDIA, jako określenie zaawansowanych, zintegrowanych kontrolerów dźwięku chipsetów nForce i nForce2.

Sama karta na pierwszy rzut oka wydaje się być wybitnie wyjątkowa. Specjaliści od marketingu najwyraźniej znaleźli pole do popisu. Pokrywa osłaniająca kartę ma małą wyrwę, przez którą widać naklejki Dolby i DTS, a także sam procesor ASUS AV200 (o nim za chwilę). Podobnie to wygląda na karcie Razer Barracuda AC-1. Tam jednak postarano się o to, aby zminimalizować otwarte przestrzenie między kartą, a osłoną - tutaj sprawę, mówiąc brzydko, "olano".

Pod osłoną zamontowano coś okrągłego, z całą pewnością. Marketingowcy zadbali o to, aby ten dziwny okrąg kojarzył się bardzo jednoznacznie - z wentylatorem umieszczonym pod spodem. Dodać trzeba, że tutaj dbałość procentuje - bardzo duża część osób, która widziała kartę Xonar przekonana jest bowiem, że wyposażono ją w chłodzenie wentylatorem. W rzeczywistości w okręgu zrobiono dwie podłużne szpary, przez które przebija się słabe, szaro pomarańczowe światło. Po co i na co? Wolimy nie pytać. Nie zrobiliśmy nawet zdjęcia, gdyż nie chcemy w żaden sposób wspomagać promowania tego typu wymysłów. Aby światełka zobaczyć, trzeba byłoby wyciąć dziurę w dnie obudowy i obrócić ją do góry nogami. Są jacyś chętni?

Sercem karty Xonar jest układ scalony ASUS AV200. W trakcie prezentacji, a także w kolorowych notach prasowych firma ASUS twierdzi, że AV200 jest ich własnym procesorem dźwięku. Niestety, firma przez kilka miesięcy opinię publiczną, delikatnie rzecz ujmując, "dezinformowała" - i to podwójnie. Po pierwsze, AV200 nie jest procesorem dźwięku! Jednostka ta nie oferuje żadnych zdolności cyfrowego przetwarzania i jest tzw. układem HSP (Host Signal Processor), czyli jednostką wykorzystującą moc obliczeniową procesora (CPU) do wykonywania funkcji DSP.

Po drugie widoczny na zdjęciu poniżej ASUS AV200 to w rzeczywistości, tak samo jak w przypadku karty Razer Barracuda AC-1, układ C-Media OxygenHD 8788 ze zmienioną nazwą. Jego specyfikacje są identyczne jak u poprzedniczki: 128 głosów DirectSound3D, kontrola strumieni 24 bit / 192 kHz, dwanaście kanałów wejściowych i osiem wyjściowych.

Po zdjęciu osłonki naszym oczom ukazuje tajemnica nieistniejącego wentylatora. Jeśli przyjrzymy się dokładnie, to zauważymy, że firma ASUS dała plamę - brakuje wyprowadzeń na panel audio obudowy! Jako że Xonar D2 nie ma żadnych możliwości rozbudowy (poprzez dołączenie np. wewnętrznego panelu We/Wy), uznajemy to za poważną wadę. Tego typu karta świetnie mogłaby nadawać się do komputera typu HTPC (Media Center). Bez wspomnianych wyprowadzeń, sama się dyskwalifikuje. Komu bowiem chciałoby się grzebać z tyłu komputera, aby podłączyć słuchawki albo mikrofon?

W torze analogowym karty wykorzystano wysokiej jakości przetworniki DAC (cyfrowo-analogowe) PCM1796, od firmy Texas Instruments (sprzedawane są jako układy marki Burr Brown). Te małe "scalaki" to liga nieporównywalnie wyższa od wszystkiego, co do tej pory zobaczyliśmy. Dynamika oraz SNR na poziomie 123 dB, zakres częstotliwości próbkowania od 10 do aż 200 kHz, natywna rozdzielczość 24-bit rzeczywiście mogą robić niezłe wrażenie. Producent zaleca utrzymywanie temperatury otoczenia na poziomie poniżej 20 stopni Celsjusza dla uzyskania najlepszej dynamiki i możliwie jak najniższej dla zachowania dobrej separacji kanałów, czy niskich poziomów zaszumienia.

Na karcie znajdują się cztery (dwukanałowe) przetworniki tego typu.

Za konwersję sygnału analogowego z wejść zewnętrznych (liniowe i mikrofonu) odpowiada przetwornik ADC (analogowo-cyfrowy) Cirrus Logic CS5381. Układ ten przetwarza z rozdzielczością 24-bitów, przy maksymalnym próbkowaniu o częstotliwości 192 kHz. Deklarowana dynamika utrzymuje się na poziomie 120 dB.

Przetwarzaniem do postaci cyfrowej dźwięku z analogowych wejść wewnętrznych (CD-Audio, AUX) zajmuje się przetwornik ADC oznaczony jako ASUS DJ100. Czymże jesteś, o nieznajomy? Tak naprawdę układ scalony, widoczny na zdjęciu poniżej to stosowany nierzadko jako element "integr" na płytach głównych - C-Media CMI9780. To dokładnie ten sam przetwornik DAC/DAC, który widzieliśmy na karcie Razer Barracuda AC-1. Czyżby ktoś się wstydził pokazać popularnej integry na karcie dźwiękowej? ;-) CMI9780 w swoich kartach X-Meridian stosuje także firma Auzentech, lecz bez własnych nadruków.

Nie ma czego się bać. Układ ten przetwarza dźwięk z rozdzielczością 16-bitów, przy próbkowaniu na poziomie 48 kHz. Układ zgodny jest ze standardem AC'97. Na potrzeby przechwytywania dźwięku z wewnętrznych źródeł mało kto potrzebuje lepszych parametrów.

Podobnie jak w przypadku kart Sound Blaster X-Fi, także na karcie ASUS Xonar D2 zastosowano specjalne przekaźniki DPDT. Odpowiadają one za odcinanie poszczególnych torów analogowych, gdy nie są używane dla zachowania najniższych poziomów zakłóceń.

Pewną niespodziankę na karcie ASUS Xonar D2 stanowią warstwowe kondensatory ceramiczne. W ich wnętrzu znajduje się kilka warstw płytek ceramicznych przekładanych płatkami silnie sprasowanej blachy. Zawartość zalana jest olejem syntetycznym i szczelnie zamknięta. Tego typu konstrukcje świetnie sprawdzają się między innymi w zastosowaniach impulsowych. W przypadku sprzętu audio stosowanie kondensatorów ceramicznych zamiast typowych, elektrolitycznych ma zapewniać znacznie niższe, niepożądane zabarwianie dźwięku.

W rolę przedwzmacniaczy operacyjnych wcieliły się w tym przypadku wysokiej jakości układy National Semiconductor LM4562.

Karta dysponuje dwoma wewnętrznymi wejściami dźwięku: CD-Audio i zapasowym (AUX). Trzecie gniazdo (pierwsze od lewej) to interfejs We/Wy dodatkowego śledzia, z gniazdem MIDI.

Dla ułatwienia obsługi karty, gniazda Mini Jack na śledziu są podświetlane diodami. Każde gniazdo świeci się w innym kolorze (np. czerwony to wyjście słuchawek/głośników przednich, zielony to wejście liniowe, niebieski mikrofonu, itd.). Jest to rozwiązanie nie tylko ciekawe ale i bardzo użyteczne, zwłaszcza jeśli zechcemy do karty coś podłączyć, w ciemnościach.

Wraz z kartą otrzymujemy książeczkę przedstawiającą jedynie sposoby podłączania głośników oraz zewnętrznych źródeł dźwięku. Nie dowiemy się z niej niczego więcej. Instrukcję obsługi producent dostarcza w formie elektronicznej - pliku PDF na płycie CD-ROM ze sterownikami, na której znajduje się także Portable Music Processor (program do konwersji plików muzycznych) oraz ASUS RightMark Audio Analyzer 5.6.

Na drugiej płycie (DVD-Video) znajdziemy zestaw filmów prezentujących działanie funkcji Dolby Headphone i Dolby Virtual Speaker w akcji. Wśród materiałów prezentacyjnych znajdują się zapisy fragmentów między innymi filmów i gier. Każdy element prezentowany jest najpierw bez, później z odpowiednią funkcją przetwarzania. Posiadacze sprzętu korzystającego z wymienionych technologii mogą osobiście stwierdzić, czy materiały przetworzone wstępnie zostały w jakikolwiek sposób zmanipulowane, czy rzeczywiście odzwierciedlają rzeczywistą skuteczność rozwiązań Dolby Laboratories - na płycie znajduje się bowiem także cały materiał z dźwiękiem w formie oryginalnej.

W zestawie powinna znajdować się jeszcze co najmniej jedna płyta z dodatkowym oprogramowaniem. Niestety firma ASUS recenzentom dostarcza karty bez owej płyty, dlatego też nie sposób stwierdzić, jakie wersje oprogramowania otrzymają klienci końcowi. Patrząc na ceny niektórych programów można złapać się za głowę ze zdziwienia, albo wyczuć w całej sprawie podstęp.

• PowerDVD 7.0 - program do odtwarzania filmów z płyt DVD-Video i niektórych, innych plików multimedialnych. Cena pełnej wersji podstawowej: około 150 złotych.
• Ableton Live - sekwencer audio/MIDI umożliwiający wielośladowe nagrywanie dźwięku, sekwencyjność dźwięku (także MIDI) z niedestrukcyjną edycją, routing sygnału ścieżek audio i MIDI, korzystanie z szerokiego wachlarza efektów MIDI, sterowanie z zewnętrznych urządzeń MIDI, korzystanie z instrumentów i efektów VST i Audio Unit. Wersja nieznana. Cena najnowszej wersji 6.0: około 2000 złotych.
• Cakewalk SONAR Lite Edition - dynamiczny mikser dysponujący 64 ścieżkami audio i 256 ścieżkami MIDI, pozwalający rejestrować dźwięk o jakości 24-bit/192 kHz, stosować kilkanaście efektów audio i 6 efektów MIDI w czasie rzeczywistym. Dystrybuowany za darmo, jako dodatek do nowego sprzętu audio.
• Cakewalk Dimension Lite Edition - odchudzona wersja popularnego syntezatora wyposażona w przeszło 400 programów obejmujących wszelkiego rodzaju barw basowych, syntezatorowych, pianin elektronicznych, organów, itd. Element większych pakietów oprogramowania Cakewalk, oddzielnie sprzedawany (OEM) producentom sprzętu audio.
• Cakewalk Project5 Lite Edition - narzędzie do tworzenia wzorów i pętli z wirtualnych instrumentów w czasie reczywistym. Dzięki niemu w łatwy sposób możemy rejestrować pomysły w postaci gotowej muzyki. Dystrybucja jak w przypadku Dimension LE.

W zestawie znajdziemy także zestaw czterech podwójnych kabli umożliwiających podłączenie karty (gniazda typu Mini Jack), ze wzmacniaczem (Cinch).

Z opakowania przyjdzie nam wyciągnąć jeszcze dodatkowy śledź z gniazdem MIDI i kabel z rozgałęźnikiem. Ponadto w zestawie znalazł się kabel wewnętrzny, dzięki któremu będziemy mogli połączyć kartę dźwiękową na przykład z tunerem telewizyjnym. Nie zabrakło w zestawie także kabla optycznego o długości 1,5 m, a także specjalnych przelotek umożliwiających podłączenie "optyki" do gniazd Cinch. W dostarczonym nam zestawie mamy ich cztery, choć według producenta i zgodnie z opisem na opakowaniu powinny być dwie.

Wraz z kartą otrzymujemy szybki przewodnik instalacji i małą broszurkę informacyjną. Może nawet bardziej reklamową - trudno jednoznacznie stwierdzić. Zamiast dowiedzieć się czegoś na temat użytkowania czy konfiguracji karty, przekopujemy się przez pozbawione ładu i składu czarowanie nt. możliwości karty.