Test 65 kart graficznych AGP

Zadaniem karty graficznej jest generowanie obrazu wyświetlanego na monitorze komputerowym. Karta ma najczęściej postać płytki drukowanej, na której wlutowano układ graficzny – serce karty, kości pamięci RAM i kość zawierającą BIOS karty. Układy graficzne integrowane są w chipsetach niektórych płyt głównych. Takimi układami nie będziemy się jednak zajmować w naszym artykule.

Po instalacji karty graficznej w komputerze jedynym elementem, który dostępny jest z zewnątrz obudowy komputera jest niewielka blaszka, zwana "blaszką mocującą" lub – popularnie – "śledziem". Na blaszce mocującej wyprowadzone są gniazda wejścia i wyjścia karty. Obecnie są to dwa typy gniazd monitorowych, D-Sub oraz DVI-I, a także wyjście wideo (zwane także wyjściem telewizyjnym lub "TV Out"), umożliwiające wyprowadzenie obrazu z komputera na odbiornik telewizyjny.

Zadaniem karty graficznej jest przetwarzanie obrazu, składającego się z siatki setek tysięcy punktów. Karta graficzna nie tylko koloruje poszczególne punkty na ekranie. Układ graficzny, czyli najważniejszy element każdej karty, jest tak naprawdę niezwykle zaawansowanym procesorem, który potrafi wykonać wiele operacji zarówno na grafice płaskiej (dwuwymiarowej, 2D), jak i trójwymiarowej (3D). Przeto każda karta graficzna, nawet stary S3 Trio64, jest zarazem akceleratorem ("przyspieszaczem") grafiki.

Układy graficzne nie tylko przyspieszają generowanie grafik płaskich i trójwymiarowych. Potrafią także dekompresować (a nawet kompresować) filmy wideo. Zawierają specjalizowane jednostki, których zadaniem jest odciążanie procesora komputera przy dekodowaniu potoków wideo. Akceleracja wideo sprowadza się głównie do skalowania, konwersji formatów, kompensacji ruchu czy odwrotnej dyskretnej transformaty cosinusowej (iDCT). Nie będziemy tutaj tłumaczyć tych wszystkich pojęć - to temat na odrębny artykuł.

Praktycznie wszystkie sprzedawane obecnie karty graficzne charakteryzują się zbliżoną wydajnością przy przetwarzaniu grafiki płaskiej. Tutaj już wiele poprawić się nie da. Rysowanie wielokątów, wypełnianie obszarów zamkniętych to zadania, z którym wyśmienicie radziły sobie tak poczciwe układy, jak S3 Trio32. Dlatego jeśli komputer służy nam głównie do prac biurowych i na grafice 3D w ogóle nam nie zależy, wystarczyć nam będzie dowolna karta graficzna – byle tylko generowała ostry i wyraźny obraz (w przeciwnym wypadku narażamy się na szybkie popsucie naszego wzroku).

Sytuacja znacznie się komplikuje, jeśli weźmiemy pod uwagę akcelerację grafiki trójwymiarowej. Tutaj różnice pomiędzy poszczególnymi układami są ogromne. Najszybsza karta graficzna, jaka bierze udział w naszym teście, przetwarza obrazy 3D kilkadziesiąt razy szybciej, niż karta najwolniejsza.

Jeśli komputer służyć ma nam do gier (nawet sporadycznie), musimy się liczyć z tym, że na kartę graficzną przyjdzie nam wydać przynajmniej 300 złotych. Produkty dostępne poniżej tego pułapu cenowego są niestety zbyt wolne. Ich posiadacze muszą się ograniczyć do starszych gier, sprzed dwóch czy trzech lat. O nowych tytułach mogą niestety zapomnieć...

Chłodno i głośno lub cicho, ale gorąco!

Procesory graficzne to zaawansowane układy scalone składające się z dziesiątek lub nawet setek milionów tranzystorów. Podczas pracy układy mocno się nagrzewają i wymagają dodatkowych systemów chłodzenia.

Najprostsze rozwiązanie to radiator – kawałek metalu z szeregiem blaszek (żeberek), których duża powierzchnia ułatwia oddawanie ciepła do powietrza. To tak zwany pasywny system chłodzenia.

Karta graficzna, na której układ graficzny chłodzony jest pasywnie (przez radiator)

Niektórzy producenci instalują dwa radiatory na karcie graficznej: jeden z wierzchu, drugi od spodu. Oba radiatory łączą specjalną rurką ułatwiającą transport ciepła (tzw. ciepłowodem).

System chłodzenia składający się z dwóch radiatorów połączonych ze sobą ciepłowodem

Najpopularniejsze są aktywne systemy chłodzenia, składające się z radiatora (przylegającego bezpośrednio do układu graficznego), do którego przykręcono dodatkowy wiatraczek, wysysający gorące powietrze spomiędzy żeberek radiatora (lub przedmuchujący żeberka). Tego typu rozwiązanie dobrze chłodzi układ graficzny, ale wadą jest mniejszy lub większy poziom hałasu generowany przez wiatraczek.

Radiator ze zintegrowanym wentylatorem to najpopularniejszy system chłodzący układy graficzne na kartach

Jeszcze większą wydajność zapewnia chłodzenie wodne (WC – Water Cooling). Na karcie graficznej zainstalowany jest bloczek wodny – metalowy pojemnik zawierający w swym wnętrzu szereg kanalików, przez który przepływa woda, odbierając ciepło z bloczku. Woda płynie następnie do tzw. nagrzewnicy, czyli specjalnego radiatora, gdzie oddaje ciepło do powietrza.

Chłodzenie wodne to raczej rzadko spotykany na kartach fabrycznie instalowany system chłodzenia

WC jest bardzo wydajnym i bardzo cichym systemem chłodzenia (źródłem hałasu jest jedynie pompka wodna oraz wolnoobrotowy wentylator chłodzący nagrzewnicę), niestety relatywnie trudnym w montażu i stosowanym jedynie przez zaawansowanych użytkowników komputerów. Chłodzenie wodne fabrycznie instaluje jedynie firma Gainward i – od niedawna – eVGA. Karty z fabrycznie instalowanym chłodzeniem wodnym są niestety bardzo drogie.

Entuzjaści ekstremalnego podkręcania sięgają po niezwykle efektywne (ale zarazem drogie i trudno dostępne) systemy chłodzenia – suchy lód, freon czy ciekły azot. Ze względu na kłopotliwe stosowanie, tego typu systemy chłodzenia nie są powszechnie używane. Stosuje się je jedynie do bicia rekordów wydajności w serii 3DMark.