ATI CrossFire - recenzja na żywo

Historia CrossFire w skrócie

O zamiarach wprowadzenia platform dwuprocesorowych (procesor to tutaj układ graficzny) po raz pierwszy usłyszeliśmy rok temu, podczas konferencji prasowej ATI, w trakcie której firma zaprezentowała karty RADEON X700. Jeden z dziennikarzy zadał wówczas pytanie, czy ATI ponownie planuje wprowadzenie kart graficznych z dwoma układami (6 lat temu firma przedstawiła akcelerator Rage Fury MAXX z dwoma układami Rage 128 Pro), czy też może pokaże rozwiązanie umożliwiające instalację i współpracę dwóch kart graficznych w komputerze. Padła odpowiedź, że owszem, są prowadzone takie prace i gotowe rozwiązanie zobaczymy już niedługo.

Wkrótce w internecie pojawiły się informacje o tym, że ATI pracuje jednak nad rozwiązaniem podobnym do technologii SLI opracowanej przez NVIDIA, polegającej na współpracy dwóch kart graficznych w komputerze. Spekulowano na temat techniki, jak ATI zamierza połączyć ze sobą obie karty. Na początku maja po raz pierwszy pojawiły się plotki o połączeniu przy pomocy kabla na zewnątrz obudowy komputera. Niedługo potem serwisy internetowe poinformowały o domniemanej nazwie dla technologii ATI – CrossFire.

ATI oficjalnie zaprezentowała technologię CrossFire ostatniego dnia maja. Potwierdziła się większość plotek krążących po internecie.

CrossFire – szczypta techniki

CrossFire to technologia umożliwiająca łączenie w tandem dwóch kart graficznych z układami RADEON. Wymaga płyty głównej z dwoma złączami PCI Express x16 i odpowiednim chipsetem. Niezbędnym elementem jest też specjalna karta graficzna, pełniąca rolę nadrzędnej (master) – RADEON X850 CrossFire Edition lub RADEON X800 CrossFire Edition. Karty te wyposażone są w specjalny układ (tzw. compositing engine) łączący obraz wyrenderowany przez dwa akceleratory graficzne w jedną klatkę obrazu.

Karty typu CrossFire Edition można łączyć w tandem z obecnymi na rynku akceleratorami z układami serii RADEON X850 lub RADEON X800. Karty te pełnią rolę podrzędnych (slave). Oficjalnie nie ma planów łączenia dwóch kart RADEON X700. CrossFire to technologia dla entuzjastów komputerów, a ci raczej łączyć będą karty z wyższej półki. Niedawno okazało się jednak, że jest możliwe łączenie nie tylko kart X700, ale nawet X300 SE.

CrossFire wykorzystuje jedną z trzech technik dzielenia pracy pomiędzy obie karty graficzne:

• SuperTiling polega na dzieleniu obrazu na szachownicę składającą się z kwadratów o rozmiarze 32x32 piksele. Połowę kwadratów przelicza pierwsza karta, drugą połowę druga. Po przetworzeniu swojej części, karta podrzędna przekazuje wyrenderowany obraz do karty nadrzędnej, która składa obie części obrazu w jedną klatkę.
• Scissor to tryb polegający na dzieleniu obrazu na dwie części – górną i dolną. Górną część przetwarza pierwsza karta, dolną – druga. Części nie muszą być równe – sterowniki Catalyst dobierają tak rozmiar obu części, by obciążenie kart graficznych było podobne. Pierwsza część może zatem zajmować 30% klatki, a druga 70%. Jak pamiętamy, podobną technikę dzielenia obrazu wykorzystano w SLI.
• Alternate Frame Rendering, czyli rendering klatek naprzemiennych, to tryb znany już z kart Rage Fury MAXX. Kolejne klatki animacji karty renderują na przemian, a więc klatki parzyste renderuje jedna karta, klatki nieparzyste – druga.

Zalety CrossFire nad SLI

ATI zapewnia, że CrossFire ma szereg zalet nad technologią SLI. Przede wszystkim, profile dla gier nie są wymagane w przypadku CrossFire (według ATI). Zawarta w sterownikach funkcja Catalyst A.I. automatycznie dostosowuje optymalny tryb pracy obu kart w zależności od uruchomionej aplikacji. Dzięki temu tryb CrossFire powinien przyspieszyć działanie wszystkich gier na rynku, zarówno starych, jak i nowych (o których istnieniu sterowniki nawet "nie mają pojęcia"). Gdy funkcja Catalyst A.I. jest wyłączona, domyślnie uaktywniany jest tryb SuperTiling dla gier Direct3D i Scissor dla gier OpenGL. Gdy Catalyst A.I. jest aktywna, może dla niektórych gier uaktywnić tryb Alternate Frame Rendering. Dla porównania, SLI działać będzie tylko wtedy, gdy dla gry stworzony zostanie odpowiedni profil. Bez profilu gra działać będzie z taką samą szybkością na dwóch kartach, jak przy jednej.

W rzeczywistości ciężko jest wyobrazić sobie, jak sterowniki (a konkretnie funkcja Catalyst A.I.) same mają zdecydować, czy w danej grze lepiej użyć trybu Scissor, a w jakiej SuperTiling czy Alternate Frame Rendering. Prawdopodobnie więc w sterownikach są zaszyte profile dla popularnych gier, chociaż ATI się do tego nie przyznaje.

Inną zaletą CrossFire ma być lepsza jakość obrazu w trybie wygładzania krawędzi. Jak wynika ze zrzutów ekranowych przygotowanych przez ATI, karty ATI lepiej wygładzają schodki linii ukośnych niż dwie karty GeForce w trybie SLI16x Antialiasing. NVIDIA z kolei twierdzi, że jest odwrotnie.

Kolejny atutem CrossFire ma być możliwość łączenia ze sobą różnych kart graficznych, na przykład karty RADEON X850 CrossFire Edition z kartą RADEON X850 XT Platinum Edition, albo karty X850 CrossFire Edition i karty X850 Pro. Oba akceleratory mogą być wyprodukowane przez innych producentów. Karty mogą mieć nawet różną ilość pamięci (jedna 128 MB, druga 256 MB) czy inne taktowanie. Można nawet połączyć ze sobą 16-potokową kartę RADENO X800 CrossFire Edition z 12-potokową RADEON X800 GTO. W tym jednak wypadku ta pierwsza również będzie działała jako 12-potokowa.

Dla porównania, obecna technologia SLI umożliwia łączenie jedynie dwóch takich samych kart (ten sam model) tego samego producenta. Przekonaliśmy się o tym osobiście przy próbie połączenia w tryb SLI kart MSI GeForce 7800 GTX i Leadtek GeForce 7800 GTX. Próba ta zakończyła się fiaskiem.

Już 4 października NVIDIA zaprezentuje jednak nową wersję sterowników ForceWare, seria 80, które umożliwią łączenie w tryb SLI różnych kart.

Ograniczenia

Ograniczenia technologii CrossFire wskazała firma NVIDIA podczas jednej ze swych konferencji prasowych. Firma twierdzi, że układ Silicon Image SiI1162 zastosowany na kartach RADEON X800 i X850 CrossFire Edition, który odbiera sygnał z karty podrzędnej, nie jest w stanie przetworzyć wysokich rozdzielczości przy wysokich częstotliwościach odświezania. W rzeczywistości to nie układ na karcie CrossFire Edition jest winny, a ten sam chip (Silicon Image SiI1162) instalowany na kartach podrzędnych (czyli dotychczasowych RADEONach). Posiada on pojedyncze łącze TMDS pracujące z częstotliwością 165 MHz. Umożliwia wyprowadzenie sygnału o maksymalnej rozdzielczości 1600x1200 i częstotliwości odświeżania 60 Hz. Zatem do takiego właśnie trybu (1600x1200 @ 60 Hz) ograniczona jest konfiguracja CrossFire. Nie można grać w trybie 1600x1200 przy odświeżaniu 85 Hz, czy też w wyższych niż ta rozdzielczościach (np. HDTV 1920x1080). Czy tak jest rzeczywiście, sprawdzimy, jednak nawet jeśli to prawda, to pamiętajcie, że entuzjaści komputerowi korzystają z monitorów LCD, a tu częstotliwość odświeżania nie gra większej roli (nawet przy 60 Hz obraz jest stabilny i nie mruga), w dodatku rozdzielczość popularnych ekranów LCD 17 i 19" jest i tak ograniczona do 1280x1024 (a w przypadku ekranów 21" wynosi 1600x1200).

Niestety ATI nie mogła wyeliminować problemu, bo gdyby zdecydowała się na podwójne łącze TMDS, umożliwiające uzyskanie bardzo wysokich rozdzielczości, zostałaby utracona kompatybilność z obecnymi na rynku kartami RADEON – do konfiguracji CrossFire trzeba by było kupować dwie nowe karty graficzne...

Kolejne ograniczenie jest takie, że unikalna dla CrossFire funkcja wygładzania krawędzi, tzw. SuperAA, działa tylko w grach Direct3D, ale nie OpenGL. Na rynku jest nadal dużo gier OpenGL, a w nich uaktywnić będziemy mogli tylko standardowe tryby wygładzania krawędzi.

Następną wadą CrossFire jest konieczność wykorzystania specjalnej karty nadrzędnej (CrossFire Edition). Karty te wciąż nie są jeszcze dostępne, chociaż mają się pojawić w sklepach z dniem dzisiejszym (zapewne jeszcze nie w Polsce – na razie w kraju nad Wisłą jest tylko kilka egzemplarzy platform CrossFire przeznaczonych do testów dla prasy). Nie wiadomo zatem dokładnie, jakie będą ceny kart, chociaż według cennika ATI model X850 CrossFire Edition ma kosztować 349 USD (w Polsce ok. 1400-1500 złotych dla użytkownika końcowego). Model X800 CrossFire Edition wyceniono na 299 USD, czyli ok. 1200-1300 złotych dla użytkownika końcowego w Polsce.

NVIDIA wymienia także słabe punkty płyty głównej ATI z chipsetem RADEON XPRESS 200 CrossFire Edition (mostek północny RD480, południowy SB450). Ponoć wydajność kontrolera USB 2.0 to tylko 50% maksymalnej przepustowości wg specyfikacji, a szyn PCI Express i PCI to odpowiednio 67 i 60%. Postaramy się to sprawdzić.