Porównanie ośmiu uniwersalnych coolerów na procesory

Scythe Shogun

Najcięższe działo firmy Scythe. W tej chwili jest to najbardziej zaawansowany technicznie cooler dla procesorów używanych w komputerach osobistych. O tym, dlaczego, opowiemy za chwilkę, póki co rzut oka na pudełko.



Karton podobny jak w przypadku poprzednika, jedynie kolorystyka nieco inna. Na opakowaniu, oprócz japońskich znaczków, nieco informacji po angielsku.



Oprócz olbrzymiego coolera, w opakowaniu znajdują się elementy montażowe dla procesorów Pentium 4 oraz Athlon 64, pasta termoprzewodząca oraz instrukcja montażu. Shogun posiada już wentylator wyposażony w potencjometr na śledziu. Można go oczywiście łatwo zdjąć, ponieważ korzysta z podobnych zaczepów jak Ninja.



Scythe Shogun jest bardzo dużym radiatorem. Mimo że minimalnie mniejszy od modelu Ninja, nadal robi wrażenie. Posiadacze obudów HTPC lub innych "chudych" wynalazków mogą zapomnieć o montażu tego radiatora – ma blisko 15 cm wysokości.



Wnikliwi czytelnicy zapewne dopatrują się ciepłowodów, ponieważ tak wysoki radiator musi być w nie wyposażony. Po części prawda, radiator jest wyposażony w bardzo wydajny system transportu ciepła, jednak nie są to ciepłowdy. Shogun korzysta z wynalazku o nazwie "heatlane", w dosłownym tłumaczeniu jest to "tor" lub "pas" cieplny.



Technologia "heatlane" nie jest nowością, została wynaleziona w 1994 roku, jednak z uwagi na egzotykę i cenę, stosowana jest bardzo rzadko. Czytelnicy, którzy są zaznajomieni z rynkiem chłodzenia, mogą pamiętać cudo o nazwie "TS Heatronics ZEN". To pierwszy cooler na procesory, który wykorzystywał tę technologię. ZEN pojawił się na rynku ponad 3 lata temu. Horrendalna cena i niedoróbki techniczne sprawiły, że był to produkt zupełnie niszowy. Kolejną, bardziej udaną próbą, był Scythe FCS50, jednak znów z uwagi na cenę cooler ten także nie zyskał popularności.



Co to w ogóle jest ten "heatline" i o co tyle szumu ? Otóż heatlane jest pewnego rodzaju rozwinięciem technologii heatpipe. W tym przypadku jednak nie mamy do czynienia z parowaniem i skraplaniem, a przynajmniej nie w takim sensie, jak w przypadku popularnych rurek cieplnych. Należy zacząć od tego, że heatlane to nie pojedyncze rurki (jak w przypadku ciepłowodów), a płaska blaszka grubości około 1,5-2 mm i znacznie większej szerokości. W przypadku Shoguna blaszka ta ma około 50 mm szerokości. Wewnątrz tej blaszki znajduje się pozawijana rurka kapilarna, w której krąży czynnik chłodniczy (r134a).



Podstawowa zasada działania jest prosta. Ciepło ogrzewane na jednym końcu, transportowane jest do drugiego końca, gdzie jest przekazywane na przykład na żebra radiatora. Rzecz ma się podobnie w przypadku ciepłowodów. Sam transport jest niestety bardziej skomplikowany. W kapilarnej rurce heatlane znajduje się czynnik chłodniczy. Nie wypełnia on przestrzeni w sposób jednorodny, a tworzy pewnego rodzaju "korki" porozdzielane pustymi przestrzeniami. Te puste przestrzenie to częściowa próżnia oraz czynnik chłodniczy w postaci gazowej. Wraz z przyłożeniem źródła ciepła, ciecz zostaje podgrzana i paruje. Ten proces powoduje wzrost ciśnienia pary i powiększanie się "bąbelków", które z koleji popychają kolumnę korków z cieczy. Dzięki temu całość zostaje wprawiona w pulsacyjny ruch. Dzięki skraplaniu części czynnika chłodniczego w chłodnej strefie pojawia się dodatkowa różnica ciśnień, co wzmaga jeszcze bardziej pulsacyjny ruch cieczy i gazowych bąbelków, a tym samym transport ciepła. Należy jeszcze dodać, że ruch cieczy w jednej kolumnie rurki kapilarnej pobudza jednocześnie ciecz w pozostałych kolumnach. Można to określić mianem siły "samowzbudzającej".

O ile ciepłowody bazują głównie na przemianie fazowej (ciecz – gaz – ciecz), to w technologii heatlane przemianie fazowej towarzyszy również tradycyjny transport ciepła przez ciecz wprawioną w ruch. Dzięki temu, rozwiązania oparte o heatlane są niewrażliwe na zmiany grawitacji i mogą być używane w dowolnych warunkach, od kosmicznej próżni i braku grawitacji aż po wnętrza samolotów odrzutowych, gdzie panują wysokie przeciążenia. Z uwagi na charakterystykę działania, heatlane w przemyśle chłodniczym znane jest również pod pojęciem "pulsujących ciepłowodów". Dla lepszego zobrazowania zjawiska, zamieszczamy krótki filmik z kamery termowizyjnej (w dalszej części również normalnej). Nagranie zostało przygotowane przez producenta, firmę TS Heatronics.

Ogólnie wszystko brzmi nieźle, ale można odnieść wrażenie, że strzelamy do muchy z armaty. Technologia jest bardzo obiecująca, jednak należy mieć na uwadze fakt, że heatlane zostało opracowane do celów, do których tradycyjne ciepłowody przestały wystarczać. W przypadku procesorów, tradycyjne ciepłowody spisują się całkiem nieźle, zatem nie należy oczekiwać żadnego spektakularnego skoku wydajności... no chyba, że ktoś chciałby tym chłodzić 300 watowe ogniwa peltiera (z góry uprzedzam, że będzie to kłopotliwe, ponieważ podstawa jest dość mała) ;-)



Wróćmy jednak do samego radiatora. Do kanału cieplnego heatlane przylutowane są po 52 aluminiowe żeberka z każdej strony. Z podstawy, heatlane wychodzi dwoma odnogami, mamy zatem łącznie 208 małych, aluminiowych żeber. Jakby tego było mało, to w podstawie dodatkowo zamocowano jeszcze niewielki, aluminiowy radiator. Całość wygląda imponująco.



Shogun jest przeznaczony do chłodzenia aktywnego. Nie ma aspiracji na chłodzenie pasywne, choć w przypadku niezbyt gorących procesorów, na pewno by sobie poradził. Tak gęste umieszczenie żeber wymaga jednak odrobiny nadmuchu. Odpowiedzialny jest za to wentylator 120 x 120 x 25 mm, posiada łożyska olejowe oraz regulowaną prędkość. Wentylator pozytywnie zaskakuje kulturą pracy. Przy minimalnych obrotach (około 800 obr/min) jest zupełnie niesłyszalny. Żadnego terkotania, cykania ani nawet szumu. Po prostu cisza. Nawet wentylator GlacialTech SilentBlade 120 mm, który słynie z ciszy, a którego używamy do testów, jest wyraźnie głośniejszy. Przy maksymalnych ustawieniu wentylator ma nieco ponad 1500 obr/min (według producenta jest to 1600 obr/min). Jest słyszalny, ale nadal cichy.



Jakość wykonania Shoguna stoi na bardzo wysokim poziomie. Na zdjęciach widać kilka nierównych odstępów między żeberkami, ale jest to efekt przebycia kilku tysięcy kilometrów oraz nieostrożności recenzenta ;-). Żeberka są dość delikatne, aluminium ma tylko 0,2 mm grubości. Podstawa jest bardzo gładka i płaska. Shogun jest niestety jednym z najdroższych coolerów na procesory, zatem za taką cenę (w Polsce kosztowałby ponad 300 zł) można już oczekiwać wysokiej jakości.





Proces instalacji jest dość długi i wymaga częstego zaglądania do instrukcji. Demontaż płyty głównej obowiązkowy. Sam montaż coolera lepiej przeprowadzić poza obudową komputera – będzie znacznie wygodniej. Proces instalacji nie jest może jakoś specjalnie trudny, jednak dużo czasu zajmuje złożenie wszystkich części do kupy. Do kompletu dostajemy nawet malutki klucz nasadowy o rozmiarze "4" do wkręcenia śrubek mocujących cooler. Shogun nie jest już montowany do plastikowego koszyka. W zależności od doboru różnych zapinek jego masa wynosi od 790 do 805 g, lepiej zatem, aby trzymały go metalowe śruby.

Krótka specyfikacja:
Radiator: aluminiowo miedziany wykorzystujący technologię "heatlane"
Wymiary: 123 x 98 x 147 mm (dł x szer x wys)
Wentylator: 120 x 120 x 25 mm, regulowany w zakresie 700-1600 obr/min, 28 – 62 CFM
Masa: 790 – 805 g
Cena: około 70 Euro